Đại biểu Quốc hội Nguyễn Hải Long đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi theo lộ trình. Ông cho biết đề xuất này sẽ khiến các hãng thuốc lá ghét mình.

Chiều nay, Quốc hội thảo luận về dự án: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Đề xuất nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi theo lộ trình

Đại biểu Nguyễn Hải Long (Đà Nẵng) dành cả bài phát biểu để đề xuất về cấm bán thuốc lá với người dưới 21 tuổi.

"Có lẽ không ít vị đã hút thuốc nhiều năm, nhiều lần muốn bỏ mà chưa bỏ được. Nếu hỏi bắt đầu từ khi nào, tôi tin phần lớn sẽ trả lời là những năm mười tám, đôi mươi, khi rời nhà đi học, đi làm. Ở hội trường này, nhiều vị cũng là cha mẹ. Chúng ta không khỏi bất lực khi thấy đứa con vừa tròn 18 tuổi cầm điếu thuốc trên tay", ông Long chia sẻ.

Đại biểu Nguyễn Hải Long

Ông cho biết trong phiên thảo luận tổ đã đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 lên 21. Bộ Y tế giải trình rằng nội dung này cần được nghiên cứu thêm về mô hình khoa học, kinh nghiệm quốc tế, đánh giá tác động, lấy ý kiến đối tượng chịu ảnh hưởng và thẩm định chính sách, nên trong kỳ này không kịp quy trình, thủ tục.

Đại biểu dẫn báo cáo hồi tháng 5 của Bộ Y tế đánh giá tác động của chính sách cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá, tức là cấm suốt đời, không dừng ở tuổi 21.

Báo cáo kết luận rằng nếu giữ mốc 18 tuổi thì mỗi năm vẫn có thêm 1 lớp thanh niên bước qua ngưỡng hợp pháp và "trở thành đối tượng mà ngành công nghiệp thuốc lá có thể khai thác lâu dài". Báo cáo cũng nêu con số mỗi năm 100.000 người tử vong vì khói thuốc hay cứ 1.000 người dân Việt Nam thì có 1 người chết vì khói thuốc.

Ông cũng dẫn chứng New Zealand có 70% người 18–24 tuổi ủng hộ cấm theo thế hệ, thanh niên được phỏng vấn coi đó là sự giải phóng; ở Úc là 64% thanh thiếu niên thuộc diện bị cấm cũng ủng hộ. Với doanh nghiệp thuốc lá, thì Công ước khung mà Việt Nam là thành viên từ năm 2005 đã yêu cầu bảo vệ chính sách y tế trước lợi ích thương mại của ngành này.

Còn những người chịu ảnh hưởng nặng nhất là hơn 100.000 người mỗi năm, thì không còn để hỏi ý kiến nữa.

Về điều tra năm 2021 được dẫn trong báo cáo của Bộ Y tế, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới 15-19 tuổi là 5,46%, đến 20-24 tuổi đã là 32,6%, gấp gần 6 lần. Lứa tuổi 18-21, lúc các em rời gia đình, có tiền riêng, sống giữa nhóm bạn mới, lại là lứa tuổi chưa được bảo vệ. Và ai chưa hút đến 21 tuổi thì phần lớn sẽ không hút suốt đời. 

Ông Long cho biết khoa học thần kinh cho thấy não người tiếp tục hoàn thiện đến khoảng 25 tuổi, và vùng vỏ não trước trán, nơi điều khiển việc cân nhắc và kiềm chế, hoàn thiện sau cùng.

Báo cáo của Viện Y học Mỹ, căn cứ để Mỹ nâng tuổi lên 21, kết luận rằng não ở tuổi vị thành niên và thanh niên đặc biệt dễ bị nicotine gây nghiện; bắt đầu hút càng sớm thì nghiện càng sâu, càng khó bỏ.

Theo mô hình của Bộ Y tế, mỗi năm giữ mốc 18 tuổi, nước ta có thêm khoảng 190.000 nam thanh niên trở thành người hút thuốc. Nghĩa là mỗi năm chờ nghiên cứu thêm, lại có gần 200.000 thanh niên bước vào nghiện và hàng chục nghìn người trong số đó sẽ chết sớm. 

Vì vậy, ông đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá lên 21 tuổi theo lộ trình 19, 20, 21 tuổi, mỗi mốc có hiệu lực từ ngày 1/1 hằng năm, bắt đầu từ năm 2028, để người đang được mua hợp pháp không bị mất quyền.

"Tôi biết, đề nghị này sẽ khiến các hãng thuốc lá ghét tôi. Làm đại biểu, ai cũng mong được nhiều người quý mến. Nhưng lần đầu tiên, tôi mong Quốc hội quyết định để tôi bị thật nhiều hãng thuốc lá ghét, vì họ ghét tôi bao nhiêu thì các bậc cha mẹ bớt đi bấy nhiêu nỗi bất lực, và thanh niên của chúng ta bớt đi bấy nhiêu cơn nghiện suốt đời", ông Long bày tỏ.

“Lá chắn” tuổi 18 chỉ trì hoãn, không ngăn được người hút thuốc

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) đề cập thiệt hại do thuốc lá năm 2022 là hơn 108.000 tỷ đồng, bằng 1,14% GDP, gấp khoảng 6 lần số nộp ngân sách bình quân của cả ngành. Như vậy tức là “thu một đồng, xã hội trả lại khoảng 6 đồng”.

Ủng hộ đưa chính sách cấm thuốc lá theo thế hệ vào dự thảo luật, theo đại biểu, nếu tuân thủ tốt, đến năm 2045, Việt Nam có khoảng 3,07 triệu nam giới không rơi vào nghiện thuốc lá, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới giảm còn khoảng 21%, sớm hơn 22 năm so với giữ nguyên quy định.

Việc cấm hút thuốc lá theo thế hệ, đại biểu Hoàng Anh cho biết dự thảo đã giao trách nhiệm cho người bán, chỉ cần so năm sinh trên căn cước công dân, VNeID với một mốc cố định thay vì tính tuổi.

Đại biểu Lê Hoàng Anh

Đại biểu Lê Hoàng Anh cho rằng “lá chắn” tuổi 18 chỉ trì hoãn, không ngăn được người hút thuốc. “Xin mỗi chúng ta, những người cha, người mẹ trong hội trường này, tự trả lời một câu hỏi: chúng ta có muốn con mình hút thuốc không? Nếu câu trả lời là không, thì đó chính là lý do để Quốc hội quyết hôm nay”, đại biểu bày tỏ.

Ông nhắc lại đề nghị của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về việc “mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên”, bên cạnh đó là “vận động thường xuyên, thể dục, thể thao…; nói không với rượu bia, thuốc lá, chất kích thích”.

“Không thể vừa đưa các em ra sân tập, vừa để các em bước vào tuổi 18 với điếu thuốc trên tay”, đại biểu tỉnh Gia Lai nói, đồng thời đề nghị bổ sung quy định cấm bán, cung cấp thuốc lá cho người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau; cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá, hiệu lực từ ngày 1/1/2028, khi người sinh ngày 1/1/2010 vừa tròn 18 tuổi, để “không ai bị tước quyền đã có”.